Wikingowie to
skandynawscy wojownicy, którzy od VIII wieku podejmowali
dalekie wyprawy o charakterze kupieckim, rabunkowym lub osadniczym.
W
przypadku wypraw łupieżczo-handlowych mówi się o wikindze
zachodniej i
wikindze wschodniej. Organizatorami wypraw do krajów Europy
Zachodniej
byli Normanowie duńscy i norwescy (czyli właśnie wikingowie), a także
mieszkańcy dzisiejszej południowej Szwecji (prowincje
Bohuslän,
Halland, Uppland, Skåne i Blekinge).
Normanowie szwedzcy,
głównie Swionowie i Goci, organizowali wyprawy do
krajów położonych na
wschód i południe od ich ojczyzny, docierając do Bułgarii
Kamskiej,
Rusi Kijowskiej, Bizancjum, a nawet Kalifatu Bagdadzkiego. Dotarli też
do Ameryki (Północnej) na długo przed Kolumbem. Dopłyneli do
półwyspu
Labrador (wschodnie wybrzeże Kanady).
Etymologia
Słowo
wiking pochodzi od nazwy morskich, orężnych wypraw: "viking". Słowo to
początkowo łączono z staronordyjskiego vik (zatoka) lub
starogermańskiego vik (osada portowa). Później zauważono
jednak, że
słowo to pojawiło się jeszcze w VIII wieku (przed okresem napaści
wikingów na wybrzeża Anglii, Irlandii i Francji) w postaci
staroangielskiego "wicingsceada" i starofrancuskiego "witsing".
Od
tamtej pory zaczęto łączyć nazwę wiking z tym właśnie obszarem
językowym, wskazując na staroangielski "wic" oznaczający
obóz handlowy.
Pierwszy raz tego określenia użyto na długo przed epoką
wikingów, wobec
saksońskich (saskich) osadników.
Ramy chronologiczne
„burzy normańskiej” (epoki wikingów)
* konwencjonalna - ok. 800 r. – ok. 1050 r. (pokrywa się ze
stopniem chrystianizacji państw skandynawskich)
*
symboliczna - 8.06.793 r. – złupienie klasztoru angielskiego
na wyspie
Lindisfarne. 25.09.1066 r. – w bitwie pod Stamford Bridge
ginie z ręki
Anglosasów mierzący 210 cm wzrostu król Norwegii
Harald III Hardraada
(tj. Srogi, Nieobliczalny) zwany „ostatnim
wikingiem”.
Napady i wojny
Pierwszy
odnotowany napad wikingów miał miejsce w 793 roku na
wybrzeżach Anglii
(Lindisfarne). Początkowo ich wyprawy nie wychodziły poza obręb Morza
Północnego i wysp szkockich – Orkadów,
Szetlandów, Hebrydów. Około 800
roku po raz pierwszy wylądowali na Wyspach Owczych, które
szybko
zostały przez nich skolonizowane.
W 874 roku dotarli również
do
Islandii. Kolejny wiek przyniósł odkrycie Grenlandii (ok.
982) i
Ameryki (półwysep Labrador i Nowa Fundlandia, ok. 1000),
gdzie również
założyli swoje osady. Jednak walki z tubylcami i kłótnie
wewnętrzne
rychło spowodowały porzucenie osad w Nowym Świecie.
Z biegiem
lat bandy wikingów rozrosły się do pokaźnych flotylli i
zwiększył się
ich zasięg. Niektóre grupy, opływając Półwysep
Iberyjski, dostawały się
na Morze Śródziemne i grabiły wybrzeża południowej Galii i
Italię. Inne
grupy, wyprawiając się na wschód, penetrowały szlaki i
tereny wzdłuż
rzek Dźwiny i Wołchow oraz Dniepru, aż do Morza Czarnego, gdzie łupiły
przybrzeżne miasta Cesarstwa Bizantyjskiego.
Wołgą przepływali aż na
Morze Kaspijskie. Wikingowie bogacili się jednak nie tylko łupieniem,
ale również handlem. Prowadzili intratny handel z Arabami,
którym za
srebro z Taszkentu i Afganistanu dostarczali futra, ozdoby z metali
szlachetnych i niewolników z terenów
nadbałtyckich.
Po fazie
najazdów rabunkowych Normanowie zaczęli się osiedlać na
zdobytych
terenach, zwłaszcza na wyspach: Orkadach, Szetlandach, Islandii, a
także w Irlandii i Brytanii oraz na półwyspie Cotentin w
północnej
Francji, gdzie założyli księstwo Normandii. Zamieszkali w nim
wikingowie zaczęli używać języka francuskiego, a w 919 przyjęli
chrześcijaństwo. Państwo wikingów w Normandii istniało przez
ponad 300
lat, stając się w końcu księstwem lennym króla Francji.
Dotarli także w głąb takich krajów jak Rosja, Wielka
Brytania i Europy.
W
Anglii zdołali w IX wieku opanować niemal 80% terytorium kraju, tworząc
własne królestwo, którego królem był
Kanut Wielki, po czym zostali
wyparci na skutek rebelii Anglów i Sasów. W XI
wieku królestwo
anglosaskie zostało jednak ponownie podbite przez Normanów z
Normandii,
którzy również wywodzili się od
wikingów, a królem Anglii został
ponownie wiking z pochodzenia – Wilhelm Zdobywca,
który stał się
założycielem dynastii normańskiej, władającej Anglią przez ponad 300
lat.
Sukcesy odnosili dzięki dużej mobilności, jaką dawały im
ich łodzie (zwane drakkarami), oraz zwartej formacji zwanej murem
tarcz. Posługiwali się jednoręcznymi mieczami, toporami,
włóczniami,
okrągłymi drewnianymi tarczami o obitych metalem bokach.
Prawa
dzielnicowe z końca ery wikingów w wypadku pospolitego
ruszenia
nakazywały w Szwecji każdemu uczestnikowi być uzbrojonym w miecz,
tarczę, hełm oraz włócznię, trzeba było mieć także jedną
kolczugę, łuk
i dwa tuziny strzał na ławkę wioślarską.
W Norwegii należało mieć trzy
tuziny strzał na ławkę wioślarską, a zamiast miecza można było mieć
topór, w Danii natomiast łuk mógł być zastąpiony
kuszą, lecz jeśli
samemu nie było się dobrym strzelcem, trzeba było mieć kogoś do jej
obsługi.
Główną siłą była piechota, rzadko stosowano konnicę.
Podczas bitew morskich związywano burty statków i
przystępowano do
abordażu, walczono aż załoga jednego statku nie zostanie całkiem
pokonana. Pochłaniało to znacznie więcej ofiar niż bitwy lądowe.
Handel
Wikingowie
byli wytrawnymi kupcami, podróżowali daleko poza Skandynawię
w celach
handlowych. Towarami, które mogli zaoferować mieszkańcom
innych krain
były: drewno, żelazo (niezbędne do wyrabiania narzędzi oraz broni),
skóry fok i wielorybów, futra zwierząt, kły i
kości morsów (przydatne
rzeźbiarzom). Swoje towary wikingowie przewozili na znaczne odległości
za pomocą statków handlowych.
Własne dobra wikingowie wymieniali
na miejscowe towary. Z Wysp Brytyjskich wikińscy kupcy przywozili
srebro, pszenicę i odzież; z krajów
śródziemnomorskich - wino,
ceramikę, złoto i sól. Żeglowali przez Bałtyk i dalej
rzekami przez
Ruś, aż do Konstantynopola i Jerozolimy. Z dalekich krain sprowadzali
egzotyczne towary, takie jak przyprawy czy jedwab.
Do
ważniejszych ośrodków handlowych wikingów
należały m.in.: Birka
(Szwecja), Hedeby (Dania), Truso (ziemie Prusów), Ryga
(Łotwa), Wolin
(Pomorze), Kaupang (Norwegia), Jorvik (Anglia) i Dublin (Irlandia).
Łodzie
Ich
ekspansja była możliwa głównie dzięki rozwojowi technik
budowy statków
– płaskodennych łodzi wiosłowych, wyposażonych w prostokątne
żagle,
tzw. drakkarów (przybrzeżnych szybkich łodzi bojowych) i
knorrów, czy
knar (pełnomorskich statków dalekiego zasięgu o niezwykle
wysokiej jak
na owe czasy dzielności morskiej), a także wynalezieniu techniki
żeglowania na wiatr, całkowicie nieznanej w południowej Europie.
Warto
jeszcze dodać, że oprócz knar wikingowie używali jeszcze
byrdingi, na
których żeglowali w celach handlowych do głównych
portów bałtyckich:
duńskiego Haithabu, szwedzkiej Birki, słowiańskiego Wolina i Jomsborga,
pruskiego Truso.
Umożliwiło to nie tylko dalekie wyprawy
morskie, ale również wpływanie rzekami w głąb atakowanego
terytorium.
Warto jednak zaznaczyć, że oprócz prowadzenia wypraw czysto
łupieżczych, wikingowie często też osiedlali się w nowych miejscach na
stałe, zakładając zwykle swoje własne miasta portowe.
Dotyczy to
szczególnie Anglii środkowej i północnej,
Bretanii, Irlandii (gdzie
założyli m.in. Dublin) oraz południowej Rosji i Ukrainy (gdzie założyli
Kijów). Ich wyprawy przyczyniły się także do kolonizacji
nowych lądów
oraz eksploracji mórz. Wikingowie, którzy zdołali
utworzyć swoje własne
państwa, zostali później wchłonięci przez okoliczną ludność.
Ciekawostki
W
okresie międzywojennym w historiografii niemieckiej pojawiła się
hipoteza, jakoby Mieszko I nosił imię Dagone wywodzące się od
skandynawskiego Dagr. Tym samym miał on być wikingiem, który
przejął
władze w państwie Polan.
Teoria ta udowadniała niezdolność Słowian do
utworzenia własnego państwa. Nie miała ona jednak żadnych logicznych
podstaw i rychło upadła śmiercią naturalną razem z ustrojem,
który ją
wyhodował.
źródło: Principality
of Andorra / Mint of Finland / Wikipedia
