HomeNowo軼iO firmieRegulaminTw鎩 koszykKontakt
Sklep numizmatyczny zaprasza, 11 grudnia 2018 r. U篡tkownicy online: 99
Pole znajonemu  |  Dodaj do ulubionych
Nowo軼i
100 z, 200-lecie istnienia Zak豉du Narodowego im. Ossoli雟kich, 2017
NBP - z這te monety
Cena brutto: 1790.00 PLN

50 z, Skarby Stanis豉wa Augusta - Zygmunt I Stary, 2017
NBP - srebrne monety

Album do monet "Exclusive" 2-z i 5-z 1995-2018 - oprawa sk鏎zana
Marpol
Cena brutto: 99.00 PLN


Informacje
Plan emisyjny monet
i banknotów w 2018 roku:


Polska Reprezentacja Olimpijska PyeongChang
- 200 zł, 10 zł

Wyklęci przez komunistów żołnierze niezłomni August Emil Fieldorf „Nil”
- 10 zł

Wielcy polscy ekonomiści
Fryderyk Skarbek
- 10zł

Moneta okolicznościowa z napisem 100-lecie odzyskania przez Polskę niepodległości
- 5 zł

Polskie Termopile - Hodów
- 10 zł

100-lecie czynu zbrojnego Polonii amerykańskiej
- 10 zł

Skarby Stanisława Augusta
Henryk Walezy
- 500 zł, 50 zł

Historia monety polskiej boratynka, tymf Jana Kazimierza
- 20 zł

760-lecie Towarzystwa Strzeleckiego Bractwa Kurkowego
w Krakowie
- 10 zł

100-lecie powstania Gimnazjum
i Liceum im. Stefana Batorego
w Warszawie
- 10 zł

POLONIA RESTITUTA
- 10 zł

125-lecie działalności Teatru im. Juliusza Słowackiego w Krakowie
- 10 zł

Niepodległość
- 20 zł (banknot kolekcjonerski)

Stulecie odzyskania przez Polskę niepodległości – Ignacy Jan Paderewski
- 100 zł, 10 zł

100. rocznica odzyskania przez Polskę niepodległości
- 1 zł, 2018 zł, 100 zł

Wyklęci przez komunistów żołnierze niezłomni – Hieronim Dekutowski „Zapora”
- 10 zł

100. rocznica wybuchu Powstania Wielkopolskiego
- 200 zł, 10 zł

Wiadomo軼i

Emisje NBP
Emisja monet NBP 2018

Emisja monet NBP 2017

Emisja monet NBP 2016

Emisja monet NBP 2015

Emisja monet NBP 2014

Emisja monet NBP 2013

Emisja monet NBP 2012

Emisja monet NBP 2011

Emisja monet NBP 2010

Emisja monet NBP 2009

Emisja monet NBP 2008

Emisja monet NBP 2007

Emisje monet NBP 1995 - 2006


 
1 $, Kalendarz chi雟ki - Rok Tygrysa - Tygrysek (Year of the Tiger 2010), 2009
Nazwa Cena brutto
1 $, Kalendarz chi雟ki - Rok Tygrysa - Tygrysek (Year of the Tiger 2010), 2009
170.00 PLN

Producent: Mennica Polska: Numizmatyka

ID: 1690

Seria: "Kalendarz chi雟ki"

Emitent:
Niue Island
Producent:
Mennica Polska S. A.
Stan zachowania monety: I (menniczy)
Nomina: 1 dolar (1 dollar)
Srebro: Ag 925
Techniki dodatkowe: tampodruk

Stempel: lustrzany
ednica: 38,61 mm
Waga
: 28,28 g

Wielko嗆 emisji: 6000 szt.
Rok emisji
: 2009 r.
W zestawie: srebrna moneta kolekcjonerska w kapsule ochronnej, certyfikat autentyczno軼i Mennicy Polskiej


Rok 2010, czyli rok Tygrysa (Year of the Tiger 2010) - upami皻niony na niskonak豉dowej, srebrnej monecie kolekcjonerskiej z serii "Kalendarz chi雟ki".



Na wyemitowanej w limitowanej ilo軼i 6000 sztuk monecie wybitej stemplem lustrzanym znajduje si urzekaj帷y wizerunek. Na rewersie uwieczniony zosta rozkosznie wygl康aj帷y tygrysek, kt鏎y bawi si w堯czk!

Atrakcyjny temat i sztuka w najlepszym wydaniu w Twojej kolekcji ju od dzi!

Ta srebrna moneta kolekcjonerska to symbol spe軟ienia nadziei i szcz窷cia w Nowym Roku w tradycji ksi篹ycowego roku tygrysa, jak te ciekawy prezent dla przyjaci馧 i rodziny.

Zgodnie z zodiakiem chi雟kim - cyklicznie - co 12 lat - dany rok po鈍i璚ony jest innemu zwierz璚iu, zatem: 1997 - rok bawo豉, 1998 - rok tygrysa, 1999 - rok kr鏊ika, 2000 - rok smoka, 2001 - rok w篹a, 2002 - rok konia, 2003 - rok kozy, 2004 - rok ma逍y, 2005 - rok koguta, 2006 - rok psa, 2007 - rok 鈍ini, 2008 - rok szczura, 2009 - rok bawo豉. Rok 2010 okre郵any jest - jako rok tygrysa, za kolejny rok
2011 - jako rok kr鏊ika.


Chi雟ki Kalendarz Ksi篹ycowy

Najstarsze chronologicznie zapisy dotycz帷e historii staro篡tnego chi雟kiego kalendarza ksi篹ycowego si璕aj ponad 2600 lat przed nasz er. W闚czas na podstawie wygl康u ksi篹yca w 12-letnim cyklu ksi篹ycowym kojarzono ka盥y rok z poszczeg鏊nym zwierz璚iem.

Tradycyjnie, pierwszym rokiem ksi篹ycowym cyklu "rz康z" myszy. Wed逝g legendy, kolejno嗆 zwierz徠 w astrologii chi雟kiej zosta豉 okre郵ona w wyniku ich wy軼igu przez rzek. Myszka ukry豉 si na plecach nie鈍iadomego tego faktu p璠z帷ego wo逝, skacz帷 i zwyci篹aj帷 w ostatniej sekundzie.

Tygrys, kr鏊ik, smok, w捫, ko, koza, ma逍a, kogut, pies i 鈍inia by造 na suchym l康zie dopiero nast瘼ne po bystrej i szybkiej myszy oraz zdumionym wole.

Wed逝g chi雟kiej kultury ka盥e zwierz ma wp造w na osobowo嗆 ludzi urodzonych pod "rz康ami" danego zwierz璚ia.

Rok tygrysa obejmuje okres od 15 lutego 2010 r.



Tygrys
(豉c. Panthera tigris) - du篡, drapie積y ssak 這篡skowy z rodziny kotowatych, najwi瘯szy z 篡j帷ych wsp馧cze郾ie[1] czterech wielkich, rycz帷ych kot闚 z rodzaju Panthera, jeden z najwi瘯szych drapie積ik闚 l康owych - wielko軼i ust瘼uje jedynie niekt鏎ym nied德iedziom. Doros貫 samce osi庵aj ponad 300 kg masy cia豉 przy ponad 3 m ca趾owitej d逝go軼i. Doskonale skacze, bardzo dobrze p造wa, poluje zwykle samotnie. Dawniej liczny w ca貫j Azji, zawsze budz帷y groz, sta si obiektem polowa dla sportu, pieni璠zy lub w odwecie - z powodu zagro瞠nia, jakie stanowi dla ludzi i zwierz徠 hodowlanych[2]. Wyt瘼iony w wielu regionach, zagro穎ny wygini璚iem, zosta obj皻y programami ochrony. Najwi瘯sza dzika populacja 篡je w Indiach. W niekt鏎ych regionach Indii tygrysy s uwa瘸ne za zwierz皻a 鈍i皻e.

S這wo "tygrys" pochodzi od greckiego wyrazu "tigris", kt鏎e z kolei ma najprawdopodobniej ira雟kie korzenie.

Zosta opisany przez Linneusza w 10. edycji Systema Naturae (1758), jako Felis tigris[3]. W 1858 roku rosyjski naturalista Nikolai Severtzov opisa tego du瞠go kota pod nazw Tigris striatus. W 1929 Pocock zaliczy go do rodzaju Panthera.

Obecnie wi瘯szo嗆 zoolog闚 zgadza si z przynale積o軼i tygrysa do rodzaju Panthera. Dok豉dniej przeprowadzone badania anatomiczne wykaza造 jednak, 瞠 tygrys mo瞠 by blisko spokrewniony z panter mglist. Przynale積o嗆 rodzajowa tego kota jest wi璚 niepewna. Obecnie prowadzone s szczeg馧owe badania anatomiczne, genetyczne oraz molekularne, kt鏎ych celem jest ustalenie relacji pokrewie雟twa pomi璠zy przedstawicielami Pantheriinae.

Pochodzenie tygrysa

Filogeneza tygrys闚 nie zosta豉 jednoznacznie wyja郾iona. Wsp馧czesna wiedza o pochodzeniu tych drapie積ik闚 opiera si na niewielkiej ilo軼i materia逝 kopalnego. Wszystkie 篡j帷e wsp馧cze郾ie du瞠 koty zaliczane s do podrodziny Pantheriinae. Najstarszym znanym gatunkiem o mo磧iwym du篡m stopniu pokrewie雟twa jest znaleziony w p馧nocnych Chinach i na Jawie wczesnoplejstoce雟ki, mniejszy od tygrysa Panthera palaeosinensis. Najprawdopodobniejszym prekursorem linii kotowatych, z kt鏎ej powsta Panthera tigris, jest wymar造 przed kilkoma milionami lat Panthera schreuderi. Nie jest to jednak pewne, gdy jego skamienia這軼i nie wskazuj jednoznacznie na pokrewie雟two ze znanym wsp馧cze郾ie tygrysem. [4]

Kilka milion闚 lat temu niemal w ca貫j Azji dominowa P. t. acutidens, od kt鏎ego pochodzi tygrys chi雟ki (Panthera tigris amoyensis). Jedna z teorii zak豉da, 瞠 wszystkie tygrysy, kt鏎e zasiedlaj tereny inne ni Indonezja, pochodz w豉郾ie od niego. wywodz si w豉郾ie od tego podgatunku. Oko這 1,2 miliona lat temu w Indonezji pojawi si Panthera tigris trinilensis (tygrys z Trinil) odkryty na stanowisku archeologicznym Trinil na Jawie. Wed逝g wi瘯szo軼i zoolog闚 jest on przodkiem wszystkich znanych indonezyjskich podgatunk闚 tygrysa i nie wywodzi si od wcze郾iejszego P. t. acutidens.

Skamieliny tygrys闚 znajdowano r闚nie na Borneo, we wschodniej Beringii i na Sachalinie. W Indiach i p馧nocnej Azji tygrys pojawi si pod koniec plejstocenu.


Zasi璕 wyst瘼owania i siedlisko

Dawniej by spotykany w niemal ca貫j Azji od wschodniej Turcji po Morze Ochockie. Obecnie wyst瘼uje w Azji po逝dniowej i wschodniej, a w豉軼iwie w ma造ch, izolowanych populacjach na obszarze mi璠zy Indiami a Wietnamem i Tajlandi oraz w Chinach, na wschodzie Rosji i na Sumatrze. Zajmuje r騜norodne siedliska od wiecznie zielonych tropikalnych las闚 deszczowych, przez namorzyny i po逝dniowe zbocza Himalaj闚 po za郾ie穎n tajg syberyjsk. Preferuje tereny z dost瘼em do wody, g瘰to poro郾i皻e wysok ro郵inno軼i, zasobne w du瞠 ssaki kopytne.

Charakterystyka

Tygrys jest najpot篹niejszym przedstawicielem rodziny kotowatych i jednym z najwi瘯szych drapie積ik闚 l康owych. Osi庵ana przez doros貫 samce masa cia豉 - w zale積o軼i od podgatunku - mo瞠 przekracza 300 kg przy ca趾owitej d逝go軼i cia豉 ponad 3 m. Nieco wi瘯sze od niego by造 wymar貫 lwy jaskiniowe, a wsp馧cze郾ie jedynie pochodz帷e ze skrzy穎wania tygrysicy z lwem lygrysy osi庵aj wi瘯sze rozmiary. Rozmiary tygrys闚 zmieniaj si w zale積o軼i od wysoko軼i zajmowanych teren闚, najmniejsze 篡j w terenach ni瞠j po這穎nych.[5]

Najwi瘯szym podgatunkiem jest tygrys syberyjski - notowany rekordowy ci篹ar samca wynosi 384 kg, a najmniejszym tygrys sumatrza雟ki. Mniejszy od niego tygrys balijski zosta wyt瘼iony przez cz這wieka w 1937. By przeci皻nie dwukrotnie mniejszy od swojego syberyjskiego krewniaka.

Masywne cia這 o silnej budowie, z kr鏒kimi, bardzo muskularnymi nogami zako鎍zone jest d逝gim ogonem u豉twiaj帷ym utrzymywanie r闚nowagi. Tygrysy maj bardzo dobrze rozwini皻 t zdolno嗆.[6] Jak u wszystkich kot闚 przednie 豉py maj pi耩, a tylne cztery palce. Wszystkie palce zako鎍zone s ostrymi pazurami o sierpowatym kszta販ie. Umiej皻no嗆 chowania pazur闚 umo磧iwia tygrysowi bardzo ciche st徙anie przy podkradaniu si do ofiary, a wysuni璚ie u豉twia przytrzymywanie zdobyczy i rozrywanie jej sk鏎y. Wysuni皻e pazury tygrysa stanowi bardzo gro幡 bro. S逝膨 r闚nie do czyszczenia futra, zachowywania r闚nowagi przy pokonywaniu nier闚nych przeszk鏚 oraz zaznaczania terytorium poprzez rysowanie 郵ad闚 na ziemi i korze drzew.
Szkielet

Nieco d逝窺ze tylne 豉py s doskonale przystosowane do skakania. Tygrys jest drugim po pumie rekordzist w skoku wzwy - potrafi wskoczy na wysoko嗆 5 m - i drugim po lwie w skoku w dal - jednym skokiem pokonuje odleg這嗆 8-9 m.[7] Na wysoko嗆 2 m wskakuje trzymaj帷 zdobycz wa膨c 50 kg. Jednym uderzeniem 豉py jest w stanie zabi zwierz wielko軼i du瞠go psa, a nawet cz這wieka.

Kolejnym elementem doskona貫go przystosowania do drapie積ego trybu 篡cia jest budowa szcz瘯i tygrysa - uz瑿ienie tn帷o-krusz帷e z silnie rozwini皻ymi k豉mi i 豉maczami. W szcz璚e osadzonych jest 30 z瑿闚. D逝gie na 75 do 90 mm k造[6] s逝膨 do zabijania ofiary i rozrywania mi瘰a.


Najlepiej rozwini皻ym zmys貫m tygrys闚 jest s逝ch. Wychwytuj d德i瘯i o cz瘰totliwo軼i od 200 Hz do 100 kHz, pi璚iokrotnie wy窺ze ni s造szane przez cz這wieka (do 20 kHz). Prawdopodobnie tygrysy potrafi rozpozna gatunki zwierz徠 po wydawanych przez nie odg這sach, co wyja郾ia這by du膨 precyzj w odnajdywaniu ulubionych gatunk闚.[7]

Zmys w璚hu u tygrysa nie nale篡 do wysoko rozwini皻ych. Jest zdecydowanie s豉bszy ni u ps闚. Do rozpoznawania zapach闚 wykorzystywany jest pomocniczo narz康 Jacobsona. Podobnie do lw闚, aby u豉twi dop造w powietrza do receptor闚 w璚howych tygrysy otwieraj pysk i wysuwaj j瞛yk w charakterystycznym grymasie.

Jak wszystkie wielkie koty z rodzaju Panthera, tygrys potrafi rycze. G這s rycz帷ego kr鏊a d簑ngli s造szany jest z odleg這軼i 3 km. Tygrys potrafi te 鈍ietnie p造wa, a p造n帷 mo瞠 zabi 軼igan ofiar. Bardzo dobrze czuje si w wodzie, potrafi przep造n望 rzek o szeroko軼i 6-8 km, a z nurtem rzeki 29 km.[7]

Budowa siatk闚ki oka umo磧iwia tygrysom widzenie w ciemno軼iach (widz sze軼iokrotnie lepiej ni cz這wiek). Obecno嗆 dobrze rozwini皻ych pr璚ik闚 wskazuje na mo磧iwo嗆 widzenia barw. Tygrysy maj okr庵貫 廝enice i 鄴速e t璚z闚ki.[6][7] W nocy 鈍iat這 odbite od oczu tygrysa przybiera kolor od czerwono鄴速ego do niebieskozielonego - w zale積o軼i od 廝鏚豉 鈍iat豉 i k徠a jego padania. Na zdj璚iach robionych w 鈍ietle lampy b造skowej powstaje tzw. efekt czerwonych oczu. Tygrysy, jak wszystkie koty, maj oko os這ni皻e przes這n migawkow, tzw. trzeci powiek.


Podstawowe dane (samce s wi瘯sze od samic)

(dane liczbowe u鈔ednione z uwzgl璠nieniem poszczeg鏊nych podgatunk闚) [8]
D逝go嗆 ca趾owita: 172-330 cm
D逝go嗆 (bez ogona): 119-290 cm
D逝go嗆 ogona: 53-116 cm
Wysoko嗆: 80-115 cm
Masa cia豉: 90-300 kg (samce); 65-160 kg (samice)
Liczba chromosom闚: 2n=38
Po篡wienie: du瞠 i ma貫 kr璕owce - od m這dych s這ni po ma逍y i gryzonie
Ci捫a: 93-114 dni


Ubarwienie

Jest uzale積ione od podgatunku i pory roku, od 鄴速awego do czerwonopomara鎍zowego z czarnymi, wyrazistymi pr璕ami. Boki g這wy i strona brzuszna s bia貫. Kszta速 i rozmieszczenie pr璕 s zale積e od podgatunku, a szczeg馧owy uk豉d - unikalny dla ka盥ego osobnika[8] - mo瞠 stanowi podstaw do identyfikacji. Podgatunki p馧nocne maj generalnie ja郾iejsze futro.[7]

Ow這sienie tygrys闚 pe軟i funkcj zmys逝 dotyku. Wibryssy wyst瘼uj na brwiach, policzkach i - najd逝窺ze, mierz帷e do 15 cm - na g鏎nej wardze po obydwu stronach pyska.[7] W這sy czuciowe roz這穎ne s nier闚nomiernie na ca貫j sk鏎ze zwierz璚ia. U podgatunk闚 po逝dniowych przeci皻na d逝go嗆 w這s闚 waha si od 7-20 mm na grzbiecie do 15-35 mm na brzuchu. G瘰to嗆 futra jest zale積a od czynnik闚 geograficznych i pory roku.[6]

Bia貫 tygrysy:

Jest to jeden z wielu wariant闚 ubarwienia Panthera tigris. Jego cechami charakterystycznymi s: kremowe lub bia貫 umaszczenie sier軼i, r騜owy nos, niebieskie oczy oraz czarne, szare lub czekoladowe pasy. Osobniki albinotyczne o 郾ie積obia造m kolorze futra, posiadaj帷e prawie nie widoczne pasy lub ich brak nazywane s „Kr鏊owymi 好iegu” (ang. Snow-White Tigers).

W naturze tygrysy te 篡j jedynie w subtropikalnych lasach Bengalu. Nie s one jednak innymi podgatunkami lecz wariantami kolorystycznymi 篡j帷ego tam podgatunku (Panthera tigris tigris). Rzadziej bia貫 osobniki wyst瘼uj u tygrysa amurskiego (Panthera tigris altaica). Wszystkie bia貫 koty trzymane w ogrodach zoologicznych pochodz od jednego ojca o imieniu Mohman, kt鏎ego schwytano w 1820 roku. Rodzicami bia造ch tygrys闚 mog by tak瞠 dwa normalnie ubarwione koty. Jest to jednak mo磧iwe tylko wtedy, je郵i co najmniej jeden z nich jest nosicielem upo郵edzonego genu, odpowiedzialnego za wytwarzanie odpowiedniej ilo軼i melaniny.

Czarne tygrysy:

Czarny tygrys to jeden z wielu wariant闚 umaszczenia tygrysa. Pocz徠kowo uznano go za nowy podgatunek tygrysa. Obecnie jest on obiektem licznych teorii i bada kryptozoolog闚 oraz genetyk闚.

Pierwsze hipotezy na temat pochodzenia nietypowego umaszczenia tego tygrysa zak豉da造, 瞠 czarny kolor futra to wynik anomalii genetycznej, kt鏎a powoduje nadmierne wytwarzanie melaniny. Chorob tak nazywa si melanizmem. W przypadku tygrysa jest to jednak poj璚ie nieprawid這we, gdy jego sier嗆 pokrywaj ciemne, pionowe pasy. Jedynym wyt逝maczeniem pochodzenia dziwnej cechy jest upo郵edzenie ca趾iem odwrotne zwane pseudomelanizmem. Pasy rozszerzaj si i pokrywaj ze sob tworz帷 jednolite, smoliste umaszczenie. Najprawdopodobniejsza hipoteza m闚i o krzy穎waniu si podgatunk闚 Panthera tigris. Ka盥y z nich charakteryzuje si innym rozmieszczeniem pas闚 oraz rozmiarami cia豉. U potomka dw鏂h podgatunk闚 pasy te pokryj si ze sob, pozostawiaj帷 jednocze郾ie nieliczne, pomara鎍zowe znaczenia. Obecnie znanych jest kilka osobnik闚, b璠帷ych miesza鎍ami kilku podgatunk闚 tygrysa. Pierwsze fotografie sk鏎 tego tygrysa zosta造 opublikowane przez brytyjskiego kryptozoologa Karla Shukera w ksi捫ce pt. "Mystery Cats of the World".

Niebieskie tygrysy:

Niebieski tygrys (tygrys malta雟ki) to prawdopodobnie polimorficzna odmiana tygrysa bengalskiego, kt鏎a 篡je w Prowincji Fujian w Chinach. Udokumentowane przypadki spotkania z tymi zwierz皻ami pochodz tak瞠 z Korei, Birmy i Rosji.

W 1910 roku ameryka雟ki misjonarz Harry R. Caldwell podczas polowania na tygrysy zauwa篡 kilka osobnik闚 ma軼i niebieskiej na obrze瘸ch miasta Fuzhou. Swoj relacj opisa w kronice "Blue Tiger" (1924). Historia ta zosta豉 tak瞠 zapo篡czona do ksi捫ki Roya Chapmana Andrewsa pt. "Camps & Trails in China cz. 4" (1925). Inne raporty pochodz z okresu wojny korea雟kiej (1950-1953), podczas kt鏎ej Dr. Karl Shuker obserwowa pono w okolicach dzisiejszej granicy Korei P馧nocnej z K. Po逝dniow podobne zwierz皻a. Zoolog opisa to w swojej ksi捫ce pt. " Mystery Cats of the World".

Znane s tak瞠 przypadki narodzin tygrys闚 pseudomelanistycznych o sier軼i szaro-niebieskiej lub b喚kitnej w ogrodach zoologicznych. Najwi璚ej takich przypadk闚 odnotowano w Oklahoma Zoo w roku 1964. Rodzicami tych nienaturalnie ubarwionych tygrys闚 by造 zwyk貫 osobniki pochodz帷e z Bengalu. Obecnie s康zi si, 瞠 niebieskie tygrysy to jedynie polimorficzna odmiana Panthera tigris tigris, kt鏎ej prawdopodobie雟two pojawienia si na wolno軼i lub w niewoli jest niewielkie. Okre郵enie t. malta雟ki pochodzi od rasy kota o b喚kitno-szarej ma軼i, kt鏎y zosta wyhodowany na Malcie.

"Golden Tabby":

Tygrysy "Golden Tabby" to odmiana kolorystyczna tygrysa wyst瘼uj帷 stosunkowo cz瘰to, zar闚no na wolno軼i, jak i w niewoli. Charakterystyczn cech tych tygrys闚 jest rude, jasno-kakaowe lub buro-z這te umaszczenie z czekoladowymi pasami. Wszystkie nale膨 do podgatunku Panthera tigris tigris i Panthera tigris altaica. Otrzymuje je si w wyniku kojarzenia bia造ch i zwyk造ch tygrys闚.



Tryb 篡cia

Wi瘯szo嗆 tygrys闚 篡je w lasach tropikalnych oraz na terenach poro郾i皻ych przez zaro郵a trawiaste, trzcinowe i bambusowe. Jest bardzo aktywnym drapie積ikiem naziemnym, rzadko wchodzi na drzewa. Na miejsce odpoczynku najch皻niej wybiera cie pod drzewami, a na stepach syberyjskich - rozpadliny skalne.

Pokarm i strategia polowania

Tygrys jest mi瘰o瞠rnym drapie積ikiem stoj帷ym na najwy窺zym poziomie piramidy ekologicznej. Poluje na wszelkie zwierz皻a niezale積ie od wielko軼i. Jedynie doros貫, zdrowe nosoro盧e i s這nie potrafi skutecznie obroni si przed jego 瘸r這czno軼i, a mimo tego zdarzaj si utarczki pomi璠zy nimi a tygrysem. Podobnie wygl康aj konfrontacje z wi瘯szymi od tygrysa nied德iedziami brunatnymi. Chocia obydwa olbrzymy wzajemnie si unikaj (obecnie obydwa gatunki s bardzo rzadkie) dochodzi mi璠zy nimi do walk, w kt鏎ych nied德ied nierzadko zostaje pokonany. Zwykle tygrysy zabijaj nied德iedzie m這de lub te, kt鏎e zapad造 w sen zimowy lub dopiero si z niego wybudzi造. Notowano jednak przypadki, gdy dorodny i do鈍iadczony tygrys pokona doros貫go samca nied德iedzia.

Tygrys najch皻niej poluje na du瞠 ssaki kopytne (sambary, gaury, bawo造, dzikie 鈍inie), nie gardzi m這dym s這niem lub nosoro盧em, kt鏎y oddali si od stada, zdarza mu si zabija krokodyle, a nawet du瞠 ryby, na kt鏎e czatuje przy brzegu. Poluje z ukrycia. Wykorzystuj帷 doskona造 s逝ch i wzrok oraz g瘰twiny podkrada si do ofiary. St徙a bardzo cicho, poniewa - jak wi瘯szo嗆 kot闚 - potrafi chowa pazury i przyczajony wyczekuje, a cel ataku zbli篡 si do niego. Potrafi biec z pr璠ko軼i 60 km/h. Przednimi 豉pami powala atakowane zwierz na ziemi i wbija k造 w jego kark cz瘰to przerywaj帷 tym uderzeniem rdze kr璕owy, tchawic, 篡喚 lub t皻nic szyjn ofiary. Du篡m zwierz皻om rozrywa gard這 i czeka, a ofiara skona. Tylko 1 na 10-20 atak闚 ko鎍zy si sukcesem drapie積ika. Du瘸 zdobycz wystarcza mu na klika dni. Jednorazowo zjada 20-35 kg mi瘰a[8], wyg這dnia造 - nawet do 50 kg.[9]

Podchodzi pod osiedla ludzkie. Stare tygrysy czasami wybieraj na swoje ofiary ludzi i zwierz皻a domowe, zw豉szcza byd這. Jest to spowodowane prawdopodobnie utrat sprawno軼i 這wieckiej, np. przez wady uz瑿ienia. Os豉biony osobnik zmuszony jest do opuszczenia swojego terytorium w poszukiwaniu 豉twiejszej zdobyczy. Zdarza si, 瞠 m這dy tygrys napada na cz這wieka, ale takie zdarzenia t逝maczone s jako przypadkowe. Poluje zar闚no w dzie, jak i w nocy, przy czym najwi瘯sz aktywno嗆 wykazuje przed i po zachodzie s這鎍a, noc zwykle patroluj帷 zajmowane terytorium. Zbiorowe polowania w ma造ch grupach rodzinnych - podobnie jak to robi lwy - zdarzaj si tygrysom, ale nale篡 to do rzadko軼i.[5] Wod pije pobieraj帷 j lekko wywini皻ym j瞛ykiem - sposobem stosowanym jedynie przez kotowate i psowate.


Terytorium

Samce obejmuj tereny o powierzchni 60-100 km², a samice do 20 km². Wielko嗆 terytorium zale篡 od warunk闚 鈔odowiska, a szczeg鏊nie od ilo軼i pokarmu jak mo瞠 dostarczy tygrysowi. Im mniej pokarmu tym wi瘯sze terytorium. Terytoria s znakowane moczem, odchodami i wydzielin gruczo堯w zapachowych. Znakowanie przyczynia si do ograniczania liczby star pomi璠zy gospodarzem terenu, a przybyszami poszukuj帷ymi nowych, nieobj皻ych we w豉danie terytori闚.

Obszar kontrolowany przez jednego samca mo瞠 zawiera area造 osobnicze kilku samic. Zar闚no samce jak i samice obejmuj area造 osobnicze nienak豉daj帷e si z area豉mi innych przedstawicieli tej samej p販i. Area osobniczy samicy jest mniejszy, poniewa w czasie polowania nie mo瞠 si ona zbytnio oddala od miejsca, w kt鏎ym ukry豉 swoje m這de.

Zachowania socjalne

Zachowania socjalne tygrys闚 nie nale膨 do skomplikowanych. Podstawow jednostk rodzinn stanowi samica z m這dymi. Samce czasem przebywaj w towarzystwie samicy i swoich m這dych. Spotykane czasami doros貫 tygrysy w璠ruj帷e w ma造ch grupach s ze sob spokrewnione. W przypadku samic jest to zwykle matka z c鏎k. W warunkach naturalnych nie spotyka si grup niespokrewnionych ze sob osobnik闚. Sytuacje takie maj miejsce w niewoli i na terenach o wymuszonym, nienaturalnym dla tych zwierz徠 zag瘰zczeniu.[7]

Doros造 samiec jest najcz窷ciej samotnikiem z wysoko rozwini皻ym terytorializmem. Tylko w okresie rozrodu tworzy rodziny, dziel帷 sw鎩 rozleg造 rewir z kilkoma samicami. W konfrontacji z innymi osobnikami wykazuje siln agresj bez wzgl璠u na to, czy ma do czynienia z samcem, czy z samic. Z regu造 dochodzi do demonstracji k堯w i wymiany odg這s闚. W skrajnych przypadkach - cho zdarza si to stosunkowo rzadko - konfrontacje mi璠zy tygrysami ko鎍z si 鄉ierci jednego z jej uczestnik闚. Czasami obserwowano przypadki wzajemnej tolerancji.[8]

Do komunikowania si pomi璠zy sob tygrysy u篡waj r騜norodnych d德i瘯闚. Rycz帷 informuj inne tygrysy o zajmowanej pozycji. Cz窷ciej od g這郾ego ryczenia wydaj r騜nego rodzaju pomruki, warczenie, parskanie, prychanie i miauczenie. W鈔鏚 obserwator闚 nie ma zgody co do tego, czy tygrysy potrafi mrucze.[7] W komunikacji bezpo鈔edniej du膨 rol odgrywaj ruchy ogona.

Rozr鏚 i rozw鎩

Samice osi庵aj dojrza這嗆 p販iow pomi璠zy 3-4 rokiem 篡cia, samce 鈔ednio o rok p騧niej. W ciep貫j strefie klimatycznej samice mog przyst瘼owa do rozrodu o ka盥ej porze roku, ale najcz窷ciej (oraz w strefie zimnej) nast瘼uje to od ko鎍a listopada do pocz徠ku kwietnia. Wchodz帷 w okres rui samice nawo逝j samca g這郾ym ryczeniem i spryskuj moczem okoliczne drzewa i ska造, sygnalizuj帷 w ten spos鏏 gotowo嗆 do rozpocz璚ia okresu godowego.[10]Takie zachowania powtarza do czasu kopulacji lub zako鎍zenia rui. Przy malej帷ej liczbie tygrys闚 zdarza si, 瞠 samica nie znajduje partnera do rozrodu. Do ponownej rui dochodzi po 10-60 dniach, okres ten jest r騜ny u poszczeg鏊nych samic.[11]

Ci捫a trwa 93-114 dni (najcz窷ciej 104-106 dni), w miocie rodzi si zwykle 3-4[8], ale zdarzaj si mioty od 1-7 m這dych. M這de tygrysi po urodzeniu jest 郵epe i bezradne. Wa篡 ok. 1 kg. 妃iertelno嗆 m這dych w pierwszym roku 篡cia si璕a 1/3, a w dw鏂h pierwszych latach 篡cia mo瞠 przekroczy 50%. Szacuje si, 瞠 tylko jedno tygrysi z miotu osi庵nie dojrza造 wiek.[11] Najs豉bsze w miocie cz瘰to ginie tu po urodzeniu.[7] Wiele m這dych ginie na skutek powodzi, a tak瞠 po瘸r闚 wzniecanych przez ludzi przy wyr瑿ie las闚 pod uprawy rolne.[5] Samiec obejmuj帷y nowe terytorium, na kt鏎ym znajduj si samice z m這dymi zabija wszystkich potomk闚 swojego poprzednika, aby przyspieszy gotowo嗆 samicy do kopulacji. Po utracie m這dych samica wchodzi w estrus w ci庵u kilku miesi璚y, a wychowuj帷 m這de - po 2-3 latach od poprzedniej rui.

Oko這 8 tygodnia 篡cia m這de s zdolne do opuszczenia kryj闚ki i pod捫ania za matk, kt鏎a wychowuje je bez pomocy samca. Jego udzia w wychowaniu potomstwa ogranicza si do obrony terytorium przed intruzami, czasem do zabawy z m這dymi. W okresie wychowywania potomstwa tygrysica jest najbardziej niebezpieczna dla ka盥ego potencjalnego wroga.[9] Wiele z dokonanych przez tygrysic atak闚 na cz這wieka mia這 miejsce w wyniku zaskoczenia jej w okresie opieki nad m這dymi.[11]

Wymiana z瑿闚 mlecznych na z瑿y sta貫 rozpoczyna si ok. 6 miesi帷a 篡cia.[7] M這de tygrysy wdrapuj si na drzewa, ale z wiekiem staj si ci篹sze i robi to coraz rzadziej. Samodzielno嗆 m這de tygrysy uzyskuj oko這 18 miesi帷a 篡cia, ale pozostaj z matk do 2-2,5 roku.[8] M這de samice obieraj sobie nowe terytorium w pobli簑 matki, natomiast samce wyruszaj na poszukiwanie nowych teren闚 wdaj帷 si w walki z innymi samcami. Na wolno軼i 篡j 10-15 lat, w niewoli 16-20.[6] Zanotowano jeden przypadek 26-letniego tygrysa.[7]

Zagro瞠nia dla tygrysa

Wysoka 鄉iertelno嗆 m這dych, zwyczaje obejmowania terytorium poprzez walk mi璠zy samcami, upodobanie do polowania na du瞠 ssaki kopytne, kt鏎e broni帷 si potrafi zabi tygrysa oraz walki z nied德iedziami lub stadami wilk闚 – to naturalne przyczyny 鄉ierci tygrys闚. Jednak najwi瘯szym wrogiem tygrysa jest cz這wiek i azjatycka medycyna ludowa[7] uznawana obecnie za "przekle雟two tygrys闚". Nowell i Jackson z Cat Specialist Group (IUCN) za najwi瘯sze zagro瞠nia dla istnienia gatunku uznali profesjonalnie zorganizowane k逝sownictwo, zmniejszaj帷 si na skutek prze這wienia liczebno嗆 zwierz徠 stanowi帷ych baz pokarmow tygrys闚 oraz utrat siedlisk.[12]

Futro z tygrysa - uwa瘸ne za cenne trofeum my郵iwskie - s逝篡 do zdobienia ubior闚, m.in. tybeta雟kie stroje ludowe chuba,[13] a ko軼i, wibryssy[7] i inne cz窷ci cia豉 s wykorzystywane w chi雟kiej medycynie ludowej i jako afrodyzjaki, na kt鏎e ro郾ie popyt wraz ze wzrostem zamo積o軼i w niekt鏎ych krajach azjatyckich.[2] Ma貫 tygrysy s szczeg鏊nie ch皻nie zabijane przez k逝sownik闚, z powodu wysokiej ceny uzyskiwanej na czarnym rynku.[11]

Dzia豉nia wojenne na terenie Kambod篡, Laosu i Wietnamu to kolejny czynnik, kt鏎y zredukowa liczb zwierz徠 w po逝dniowej Azji.

Tygrysy s r闚nie zabijane lub otruwane z powodu atak闚 na ludzi i na 篡wy inwentarz. W wi瘯szo軼i przypadk闚 atak闚 na ludzi dokonuj osobniki zranione, nierzadko przez k逝sownik闚. [14]

Liczba 篡j帷ych obecnie tygrys闚 nie jest znana. Nowell i Jackson (1996) oraz Seidensticker i inni (1999) szacowali, 瞠 dawna populacja licz帷a ok. 100 000 tygrys闚 zosta豉 zredukowana do 2500 doros造ch osobnik闚, z czego 瘸dna z subpopulacji nie przekracza豉 250 osobnik闚 zdolnych do rozrodu,[15] a wi瘯szo嗆 nie przekracza 120 osobnik闚. Populacje te s zbyt nieliczne, aby zapewni reprodukcj i wymian genetyczn. World Wildlife Fund szacuje 陰czn liczb doros造ch i m這dych tygrys闚 na 5000-7000.[16] Informacje rz康u indyjskiego o szacowanej liczbie 3100-4500 osobnik闚 tygrysa bengalskiego (dane z 2002) s ju prawdopodobnie nieaktualne. P.K. Sen, dyrektor WWF India's tiger and wildlife program ocenia indyjsk populacj tygrys闚 na mniej ni 2000 osobnik闚. Szacuje si, 瞠 najliczniejszy - "kr鏊ewski" tygrys bengalski (Royal Bengal tiger) - mo瞠 wygin望 przed rokiem 2010, wed逝g chi雟kiego horoskopu - Rokiem Tygrysa.

Ochrona

Tygrys jest obj皻y konwencj CITES (za陰cznik I).[17] W Czerwonej Ksi璠ze IUCN zosta wpisany w kategorii gatunk闚 zagro穎nych wygini璚iem EN jako Panthera tigris, trzy podgatunki - w kategorii krytycznie zagro穎nych CR, i trzy w kategorii wymar造ch EX.[15]

Za rz康闚 Indiry Gandhi tygrys zosta obj皻y ochron rz康u indyjskiego, w Parku Narodowym Corbett utworzono 23 rezerwaty w ramach "Project Tiger".

W ramach programu Conserving Tigers in the Wild: A WWF Framework Strategy for Action 2002-2010 okre郵ono siedem najwa積iejszych region闚 oraz cztery dodatkowe obszary ochrony tygrys闚. Na terenach tych World Wildlife Fund zamierza ustanowi i prowadzi obszary skutecznej ochrony, zredukowa k逝sownictwo i wyeliminowa handel cz窷ciami cia豉 tygrys闚.[2]

Programy ochrony przewiduj przenoszenie szczeg鏊nie agresywnych osobnik闚 na tereny oddalone od ludzkich osiedli (dotyczy osobnik闚 uznanych za niestanowi帷e bezpo鈔edniego zagro瞠nia dla ludzi) lub umieszczane w ogrodach zoologicznych (uznane za szczeg鏊nie niebezpieczne dla ludzi). Z豉pane i wypuszczane ponownie na wolno嗆 tygrysy s wyposa瘸ne w nadajniki umo磧iwiaj帷e ich monitorowanie.[14]

安i徠ynia tygrys闚

Jednym z najbardziej znanych miejsc ochrony tygrys闚 jest za這穎na w 1994 安i徠ynia Tygrys闚 Wat Pa Luangta Bua Yanasampanno Forest Monastery - buddyjski klasztor po這穎ny w Prowincji Kanchanaburi (zachodnia Tajlandia), ok. 300 km od Bangkoku. Mnisi z klasztoru opiekuj si tygrysimi sierotami przyniesionymi przez okolicznych wie郾iak闚. Pierwsze tygrysi trafi這 do 鈍i徠yni w 1999 roku. Tygrysy wychowane w鈔鏚 ludzi s na wp馧 oswojone i akceptuj mnich闚 jako cz這nk闚 swojej spo貫czno軼i. Od czasu rozpocz璚ia dzia豉lno軼i 安i徠yni nie zanotowano 瘸dnego ataku wielkiego kota na cz這wieka. Obecnie w klasztorze 篡je kilkana軼ie tygrys闚 i wiele innych zwierz徠, takich ja pawie, krowy czy jelenie. 安i徠ynia jest otwarta dla turyst闚. Obecnie budowany jest jednak teren, na kt鏎ym m這de tygrysy b璠 rosn望 przy minimalnym kontakcie z lud幟i. Dzi瘯i temu tygrysy z nowego pokolenia b璠zie mo積a przywr鏂i naturze.[18]

Podgatunki

Wi瘯szo嗆 autor闚 wyr騜nia 11 podgatunk闚 Panthera tigris z czego pi耩 uznano za wymar貫, a jeden prawdopodobnie wymar w stanie dzikim. Podgatunki te zosta造 tradycyjnie zdefiniowane na podstawie rozmieszczenia geograficznego, wielko軼i cia豉, budowy czaszki, r騜nic ubarwienia, kszta速u i rozmieszczenia pr璕. Dwa wymar貫 wiele tysi璚y lat temu zosta造 zdefiniowane na podstawie nielicznych skamienia這軼i.

Hybrydy lwa i tygrysa

Pokrewie雟two pomi璠zy przedstawicielami rodzaju Panthera jest na tyle bliskie, 瞠 mog si krzy穎wa pomi璠zy sob. Hybryda tygrysicy i lwa nazywana jest lygrysem. Lygrysy osi庵aj rozmiary wi瘯sze ni tygrysy. S najwi瘯szymi wsp馧cze郾ie 篡j帷ymi kotami i zachowuj cechy fizyczne oraz behawioralne obojga rodzic闚. Osobniki p販i m瘰kiej s bezp這dne, ale lygrysice zwykle zachowuj p這dno嗆.

Ze skrzy穎wania lwicy i tygrysa pochodzi tigon (inaczej tyglew).

Tygrys w kulturze

Mitologia i religia

Tygrys jest powszechnym symbolem w kulturze i mitologii Dalekiego Wschodu. Zazwyczaj oznacza wojowniczo嗆, pi瘯no, odwag, nie鄉iertelno嗆 ale i krwio瞠rczo嗆, chciwo嗆 i gniew. Cz瘰to ukazywany jako symbol ziemi, w opozycji do smoka - symbolu nieba. Szczeg鏊n czci otaczane s bia貫 tygrysy - w Chinach kr鏊owie zwierz徠, w buddyzmie symbole go軼inno軼i i pobo積o軼i, w Japonii jeden z czterech dobrych duch闚 (obok Ciemnego Rycerza, Czerwonego Ptaka, i Lazurowego Smoka). Cz窷ci cia豉 tego drapie積ika by造 uwa瘸ne za talizmany chroni帷e przed z造mi mocami - pazury dodawa造 odwagi, a tak瞠, tak jak w御y, by造 amuletem mi這snym, z瑿y przynosi造 szcz窷cie, zw豉szcza w hazardzie.

Tygrys jest jednym z dwunastu chi雟kich znak闚 zodiaku. Zwierz皻a te symbolizowa造 najwy窺zego genera豉 armii w Cesarstwie Chi雟kim, jak r闚nie Indyjsk kast wojownik闚.

W Grecji tygrys by symbolem pija雟twa, gdy zwierz皻a te ci庵n窸y w霩 Dionizosa.

Literatura

Tygrys od dawna by przedstawiany w literaturze. Zar闚no Rudyard Kipling w Ksi璠ze d簑ngli, jak i William Blake w Pie郾iach do鈍iadczenia przedstawiaj tygrysa jako gro幡e i przera瘸j帷e stworzenie.W Ksi璠ze D簑ngli tygrys Shere Khan jest 鄉iertelnym wrogiem g堯wnego bohatera - Mowgliego. Jednak瞠 inne przedstawienia s bardziej 篡czliwe: Tygrysek z Kubusia Puchatka A. A. Milne'a jest bardzo sympatyczn i lubian przez dzieci postaci. S造nny komiks Kelvin i Celsjusz opowiada o przygodach ch這pca Kelwina i jego pluszowego tygrysa Celsjusza.

Kultura masowa

Tygrys jest jedn z najpopularniejszych maskotek dru篡n sportowych. Przyk豉dami s cho熲y ameryka雟ka dru篡na baseballowa Detroit Tigers, angielska dru篡na rugby Leicester Tigers i angielska dru篡na pi趾i no積ej Hull City.
Plik:141 - hu1 - tiger.svg

W wi瘯szej cz窷ci Azji tygrys jest uwa瘸ny za kr鏊a d簑ngli, gdy pasy na jego g這wie uk豉daj si w znak 王, co w chi雟kim alfabecie oznacza kr鏊a.[7] W zwi您ku z tym w chi雟kich filmach animowanych tygrysy zwykle s rysowane ze znakiem 王 na czole.
Dwa tygrysy w godle Malezji

Tygrys Hodori, by oficjaln maskotk Letnich Igrzysk Olimpijskich w 1988 w Seulu.

Tygrysem jest popularnie zwany najs造nniejszy niemiecki czo貪 II wojny 鈍iatowej - PzKpfw VI Tiger

Mianem tygrys gospodarczy okre郵a si firmy szybko zdobywaj帷e rynek. Por闚nanie szybkiego wzrostu gospodarczego w kilku pa雟twach wschodnioazjatyckich do skoku tygrysa przyczyni這 si do nadania im nazwy azjatyckich tygrys闚.

Nazewnictwo biologiczne

W nawi您aniu do pionowych ciemnych pr璕, a czasem do innych cech tygrysa w nazwach zwyczajowych wielu gatunk闚 nadawany jest epitet gatunkowy tygrysi, np. 瘸r豉cz tygrysi, rekin tygrysi, w捫 tygrysi, pyton tygrysi, gekon tygrysi, bocja tygrysia, 瘸ba tygrysia, ambystoma tygrysia, rozdymka tygrysia, a nawet lilia tygrysia. W nazwach systematycznych u篡wany jest epitet tigrinum. Wymar造 wilk workowaty nazywany jest tygrysem workowatym.

Przypisy

1. ↑ Wymar造 lew jaskiniowy osi庵a wi瘯sze rozmiary od wsp馧czesnych tygrys闚. R闚nie hybrydy tygrysicy z lwem - lygrysy osi庵aj wi瘯sze rozmiary, ale nie stanowi odr瑿nego gatunku.
2. ↑ 2,0 2,1 2,2 WWF, Zwierz皻a na kraw璠zi: Tygrys (format pdf)
3. ↑ Linnaeus, C. 1758. Syst. Nat. ed. 10. 1.:41
4. ↑ Mammalian species No. 152, pp. 1-8, 3 figs. Panthera tigris. By Vratislav Maz嫜, 8 May 1981, The American Society of Mammalogists (en)
5. ↑ 5,0 5,1 5,2 Big Cat Rescue, Tigers (en)
6. ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 Project Tiger, India (en)
7. ↑ 7,00 7,01 7,02 7,03 7,04 7,05 7,06 7,07 7,08 7,09 7,10 7,11 7,12 7,13 Tiger Territory (en)
8. ↑ 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 8,5 Sinor, S. 2001. "Panthera tigris" (On-line), Animal Diversity Web. (en)
9. ↑ 9,0 9,1 Serafi雟ki W這dzimierz, Wielgus-Serafi雟ka Ewa: Ssaki. Warszawa: Pa雟twowe Wydawnictwo Naukowe, 1976.
10. ↑ Panthera tigris factsheet (en)
11. ↑ 11,0 11,1 11,2 11,3 Tiger Territory, Habits (en)
12. ↑ Nowell K., Jackson P., 1996. Wild Cats. Status Survey and Conservation Action Plan. IUCN/SSC Cat Specialist Group. IUCN, Gland, Switzerland. (en)
13. ↑ Belinda Wright, Tibet – The End of the Tiger Trail by Belinda Wright (format pdf), (en)
14. ↑ 14,0 14,1 Wildlife Conservation Society, Alleviating Tiger-Human Conflicts (en)
15. ↑ 15,0 15,1 Cat Specialist Group 2002. Panthera tigris. In: IUCN 2006. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. (en). [dost瘼 22 lipca 2007].
16. ↑ World Wildlife Fund, Tigers (en)
17. ↑ CITES, Appendices I, II and III (en)
18. ↑ Strona domowa Wat Pa Luangta Bua Yanasampanno Forest Monastery (en)
19. ↑ za McKenna & Bell, 1997
20. ↑ Luo SJ, Kim JH, Johnson WE, Walt Jvd, Martenson J, et al. (2004) Phylogeography and Genetic Ancestry of Tigers (Panthera tigris). (en)
21. ↑ J.H. Maz嫜 and C.P. Groves A taxonomic revision of the tigers (Panthera tigris) of Southeast Asia (format pdf), (en)
廝鏚這: Mennica Polska / Wikipedia

Dost瘼no嗆: produkt dost瘼ny




 |  Strona g堯wna  |  Nowo軼i  |  O firmie  |  Regulamin  |  Aktualny stan koszyka  |  Kontakt  | 
oprogramowanie Sklepy internetowe

Sklep numizmatyczny - Polskie i zagraniczne monety kolekcjonerskie, banknoty polimerowe
Monety z這te, monety srebrne, monety Kanonizacja Jana Paw豉 II, monety okolicznociowe 5 z
Numizmatyka: Z這to lokacyjne: Z這te sztabki: Abonament numizmatyczny 2015
Skarby Stanis豉wa Augusta, Kanonizacja Jan Pawe II
Sitemap