HomeNowo軼iO firmieRegulaminTw鎩 koszykKontakt
Sklep numizmatyczny zaprasza, 15 listopada 2019 r. U篡tkownicy online: 21
Pole znajonemu  |  Dodaj do ulubionych
Nowo軼i
10 z, Wroc豉w - Europejska Stolica Kultury, 2016
NBP - srebrne monety
Cena brutto: 99.00 PLN

1 $, Moneta pi趾arska - EURO 2016, 2016
Mennica Polska: Numizmatyka
Cena brutto: 295.00 PLN

10 z, Wykl璚i przez komunist闚 穎軟ierze niez這mni - Danuta Siedzik闚na "Inka", 2017
Mennica Polska: Numizmatyka
Cena brutto: 99.00 PLN


Informacje
Plan emisyjny monet
i banknotów w 2018 roku:


Polska Reprezentacja Olimpijska PyeongChang
- 200 zł, 10 zł

Wyklęci przez komunistów żołnierze niezłomni August Emil Fieldorf „Nil”
- 10 zł

Wielcy polscy ekonomiści
Fryderyk Skarbek
- 10zł

Moneta okolicznościowa z napisem 100-lecie odzyskania przez Polskę niepodległości
- 5 zł

Polskie Termopile - Hodów
- 10 zł

100-lecie czynu zbrojnego Polonii amerykańskiej
- 10 zł

Skarby Stanisława Augusta
Henryk Walezy
- 500 zł, 50 zł

Historia monety polskiej boratynka, tymf Jana Kazimierza
- 20 zł

760-lecie Towarzystwa Strzeleckiego Bractwa Kurkowego
w Krakowie
- 10 zł

100-lecie powstania Gimnazjum
i Liceum im. Stefana Batorego
w Warszawie
- 10 zł

POLONIA RESTITUTA
- 10 zł

125-lecie działalności Teatru im. Juliusza Słowackiego w Krakowie
- 10 zł

Niepodległość
- 20 zł (banknot kolekcjonerski)

Stulecie odzyskania przez Polskę niepodległości – Ignacy Jan Paderewski
- 100 zł, 10 zł

100. rocznica odzyskania przez Polskę niepodległości
- 1 zł, 2018 zł, 100 zł

Wyklęci przez komunistów żołnierze niezłomni – Hieronim Dekutowski „Zapora”
- 10 zł

100. rocznica wybuchu Powstania Wielkopolskiego
- 200 zł, 10 zł

Wiadomo軼i

Emisje NBP
Emisja monet NBP 2018

Emisja monet NBP 2017

Emisja monet NBP 2016

Emisja monet NBP 2015

Emisja monet NBP 2014

Emisja monet NBP 2013

Emisja monet NBP 2012

Emisja monet NBP 2011

Emisja monet NBP 2010

Emisja monet NBP 2009

Emisja monet NBP 2008

Emisja monet NBP 2007

Emisje monet NBP 1995 - 2006


 
5 dolar闚, HMB Endeavour of James Cook (1728-1779), 2009
Nazwa Cena brutto
5 dolar闚, HMB Endeavour of James Cook (1728-1779), 2009
199.00 PLN

Producent: B.H. Mayer’s Kunstpr輍eanstalt GmbH

ID: 1870

Kolekcja: Kapitan James Cook (Captain James Cook Coins Collection (1728-1779)

Kraj: Cook Islands
Stan zachowania monet: I (menniczy)
Nomina: 5 dolar闚 (5 Dollars)
Srebro: Ag 925
Stempel: lustrzany
字ednica:
38,61 mm
Waga: 25 g
Nak豉d:
2.500 szt.!
Rok emisji: 2009 r.

5 Dollars, HMB Endeavour of James Cook, 2009

Nowo嗆! Srebrna moneta kolekcjonerska z wizerunkiem 瞠glarza i odkrywcy 鈍iatowej s豉wy - kapitana Jamesa Cooka (1728-1779).

Ciekawy motyw marynistyczny, kolekcjonerskie wydanie oraz niski nak豉d monet - 2500 sztuk!

Numizmatyka to nie tylko sztuka, ale i prawdziwa nauka!

Srebrne monety kolekcjonerskie to wspania造 ho責 i wyj徠kowe uczczenie zas逝g kapitana Jamesa Cooka - jednej z kluczowych postaci w historii Australii.

5 Dollars, HMB Endeavour of James Cook, 2009

Na wybitej stemplem lustrzanym monecie zosta uwieczniony kapitan James Cook, kt鏎y w 1768 roku 瞠gluj帷 po Pacyfiku, odkry nowe l康y, sporz康zi mapy brzeg闚 odkrytych teren闚 oraz pobra pr鏏ki flory. Na rewersie monety znajduje si tak瞠 wizerunek statku Endeavour, kt鏎ym dowodzi 瞠glarz podczas pierwszej wyprawy, jaka mia豉 miejsce w latach 1768-1771.

HMB Endeavour to dziesi璚iodzia這wy statek, jaki dowodzi kapitan James Cook podczas swojej pierwszej wyprawy. Statek zosta wybudowany w 1764 roku i nazwany Earl of Pembroke. W roku 1768
- specjalnie na wypraw Jamesa Cooka - statek zosta wykupiony przez Marynark Wojenn Wielkiej Brytanii. W闚czas nadano mu now nazw - Endeavour.

Po zako鎍zeniu s豉wnej wyprawy zwi您anej z odkrywaniem Australii i Nowej Zelandii, statek s逝篡 w czteroletniej misji Marynarki, przewo膨c produkty i materia造 na Falklandy. W roku 1775 statek zosta sprzedany i zmieniono jego nazw.

Wrak Endeavoura nie zosta dok豉dnie zlokalizowany, ale w 1994 roku w Narodowym Muzeum Morskim Australii wystawiono replik s豉wnego HMB Endeavour.


"Za dwadzie軼ia lat
bardziej b璠ziesz 瘸這wa tego,
czego nie zrobi貫,
ni tego, co zrobi貫.

Wi璚 odwi捫 liny,
opu嗆 bezpieczn przysta.
Z豉p w 瘸gle pomy郵ne wiatry.

Podr騜uj. 好ij. Odkrywaj."
* Mark Twain*


Kapitan James Cook (1728-1779)


"...瞠glarz ten stoi w jednym rz璠zie obok Krzysztofa Kolumba, Ferdynanda Magellana, Vasco da Gamy i Abla Tasmana. Zawdzi璚zamy mu znajomo嗆 natury wyspiarskiej Nowej Zelandii i Nowej Gwinei, ods這ni璚ie wybrze瘸 wschodniego Australii, odkrycie nowych wysp Oceanu Po逝dniowego (wyspy subantarktyczne i antarktyczne). Po podr騜ach Cooka wiedziano niew徠pliwie, 瞠 woda zajmuje przesz這 dwa razy wi瘯sz przestrze ani瞠li l康y...".
geograf Oskar Peschel, "Historia ziemioznawstwa"

Kapitan James Cook ws豉wi si:
* zbadaniem dr鏬 wodnych Kanady (1759, 1763-1768),
* trzema udanymi ekspedycjami na Ocean Spokojny (1768-1771, 1772-1775, 1776-1779), w trakcie kt鏎ych zbada:
- wybrze瘸 Antarktyki,
- Cie郾in Beringa,
- wybrze瘸 Ameryki P馧nocnej,
- Australi, przep造waj帷 cie郾in Torresa i potwierdzaj帷 tym samym brak po陰czenia mi璠zy Now Gwine, a Australi,
- Now Zelandi,
* tym, 瞠 jego podr騜e i wykonane przez niego mapy zmieni造 wyobra瞠nie o zarysach l康闚 i m鏎z,
* r闚nie wielkie znaczenie mia這 stwierdzenie mo磧iwo軼i kolonizacji Australii,
* wprowadzeniem nowych standard闚, zw豉szcza w zakresie ochrony zdrowia, w tym skutecznymi, prewencyjnymi dzia豉niami przeciwko szkorbutowi,
* wprowadzeniem do j瞛yka angielskiego s這wa tabu (ang. taboo).

Wyprawy kapitana Jamesa Cooka:
* podczas pierwszej wyprawy na statku "Endeavour" w latach 1772 - 1775 Cook:
- zbada Wyspy Towarzystwa,
- odkry cie郾in mi璠zy wyspami Nowej Zelandii (nazwan na jego cze嗆 cie郾in Cooka),
* podczas drugiej podr騜y w latach 1772 – 1775, Cook:
- jako pierwszy op造n掖 Ziemi z zachodu na wsch鏚,
- pierwszy l康owa na Nowej Kaledonii,
- odkry te kilka wysp z grupy Fid磨, wyspy w Polinezji (wyspy Cooka), dwie wyspy arktyczne - Georgi Po逝dniow i Sandwicz Po逝dniow,
- udowodni tak瞠, 瞠 legendarny L康 Po逝dniowy (Terra Australis Incognita) nie istnieje,
* w czasie trzeciej podr騜y Cook:
- ws豉wi si odkryciem Hawaj闚,
- dotar do wybrze瘸 Alaski i na Morze Czukockie.

W czasie swych wypraw kapitan Cook dowodzi nast瘼uj帷ymi okr皻ami:
* H.M.S. "Endeavour" (pierwsza wyprawa: 26 sierpnia 1768 - 13 lipca 1771),
* H.M.S. "Resolution" i H.M.S. "Adventure" (druga wyprawa: 13 lipca 1772 - 30 lipca 1775),
* H.M.S. "Resolution" i H.M.S. "Discovery" (trzecia wyprawa: 13 lipca 1776 - pa寮ziernik 1780).


"Endeavour" - statek kapitana Cooka z I wyprawy

James Cook (ur. 27 pa寮ziernika 1728 w Marton ko這 Middlesbrough, zm. 14 lutego 1779 na wyspie Hawaii) - angielski kapitan, 瞠glarz i odkrywca.

Wczesny okres
Cook urodzi si w ubogiej rodzinie (ojciec - szkocki imigrant, najmowa si do pracy w polu), jako jedno z pi璚iorga dzieci w Marton w p馧nocnym Yorkshire w pobli簑 obecnego Middlesbrough. Jako dziecko Cook przeprowadzi si z rodzin na farm w Great Ayton, gdzie uczy si w miejscowej szkole. Nauk umo磧iwia mu pracodawca ojca. W wieku 13 lat pracowa razem z ojcem, kt鏎y awansowa teraz na stanowisko zarz康cy-ekonoma.

W 1745 r. w wieku 16 lat, Cook opu軼i dom, aby pracowa w sklepie w wiosce rybackiej Staithes. Po kilkunastu miesi帷ach w豉軼iciel sklepu przedstawi m這dego Jamesa Johnowi i Henremu Walkerom, kt鏎zy byli miejscowymi w豉軼icielami statk闚 do przewozu w璕la. Cook zosta przyj皻y na pok豉d jako m這dy czeladnik-praktykant. Jego pierwszym zadaniem by這 praca na w璕lowcu "Freelove", gdzie sp璠zi kilka lat 瞠gluj帷 pomi璠zy Tyne a Londynem. W tym okresie samodzielnie uczy si algebry, trygonometrii, nawigacji i astronomii, kt鏎e mia造 si mu okaza przydatne w dalszej karierze.

Gdy uko鎍zy trzyletni praktyk, zacz掖 pracowa na statkach handlowych udaj帷ych si na Ba速yk. Bardzo szybko w tym czasie awansowa na stopie oficera (w 1752 r. na pok豉dzie "Friendship"), a ju w 1755 r. zaproponowano mu dowodzenie tym statkiem. Mimo tak szybkiej kariery w marynarce handlowej zg這si si jako marynarz na ochotnika do marynarki wojennej, kt鏎a w tym czasie stwarza豉 wi瘯sze widoki na zrobienie kariery.

W 1755 r. Wielka Brytania przygotowywa豉 si do tzw. "wojny siedmioletniej". 17 czerwca 1755 r. Cook zosta zaokr皻owany na pok豉d okr皻u HMS "Eagle" pod dow鏚ztwem kapitana Hugha Pallisera. Bardzo szybko otrzyma stopie bosmanmata.


Portret Jamesa Cooka

砰cie rodzinne
Cook po郵ubi Elizabeth Bates, c鏎k jednego ze swoich mecenas闚 (Cook, jako 瞠 pochodzi z rodziny ma這 zamo積ej musia szuka wsparcia u wysoko postawionych os鏏 w 闚czesnej admiralicji) w grudniu 1762 r. Kiedy nie przebywa na morzu zatrzymywa si w swoim mieszkaniu na East End w Londynie. Ucz瘰zcza do ko軼io豉 鈍. Paw豉, gdzie jego syn James zosta ochrzczony.

Pocz徠ek kariery
W czasie wojny siedmioletniej zajmowa si kartografi, kre郵帷 mapy wej嗆 do zatoki 鈍. Wawrzy鎍a, czym przyczyni si po鈔ednio do zdobycia przez Anglik闚 Quebecu. Jego talent kartograficzny przejawi si najpe軟iej w stworzeniu dok豉dnych map wybrze篡 Nowej Fundlandii w 1760 r. Jego doskona豉 praca zwr鏂i豉 na niego uwag brytyjskiej admiralicji i Royal Society planuj帷ych szereg wypraw odkrywczych.

Pierwsza podr騜 (1768-1771)
W 1766 r. Towarzystwo Kr鏊ewskie zleci這 Cookowi (mianowanemu porucznikiem Royal Navy) odbycie podr騜y na po逝dniowy Pacyfik, aby umo磧iwi naukowcom obserwacj przej軼ia Wenus przez tarcz s這neczn. Ekspedycja na pok豉dzie "Endeavour", wyruszy豉 z Anglii w 1768 r. Cook op造n掖 przyl康ek Horn i kontynuowa podr騜 w kierunku zachodnim. Do Tahiti dop造n掖 w kwietniu 1769 r., gdzie przeprowadzono nakazane obserwacje astronomiczne. W tym celu Cook zleci budow obserwatorium na wyspie.

Astronomem, kt鏎y obserwowa przej軼ie Wenus, by Charles Green, asystent poprzednio mianowanego kr鏊ewskiego astronoma Nevila Maskelynego. Niezale積e obliczenia Greena, Cooka i Solandera r騜ni造 si bardziej ni dopuszczalny margines b喚du. By這 to spowodowane g堯wnie niedok豉dnymi przyrz康ami pomiarowymi (brak chronometru).


Podpis kapitana Jamesa Cooka

Kiedy zako鎍zono obserwacje Cook pop造n掖 w kierunku zachodnim wype軟iaj帷 tym samym sw鎩 drugi cel podr騜y jakim by這 zbadanie czy istnieje na p馧kuli po逝dniowej nowy nieodkryty kontynent tzw. "Terra Australis Incognita". Towarzystwo Kr鏊ewskie (a w szczeg鏊no軼i Aleksander Dalrymple) wierzy這, 瞠 taki kontynent musi istnie, sta這 to w sprzeczno軼i z pogl康ami Cooka, kt鏎y w徠pi w istnienie wielkiego l康u. Z pomoc wyspiarza z Tahiti imieniem Tupai, kt鏎y posiada rozleg陰 wiedz o geografii po逝dniowej cz窷ci Pacyfiku, ekspedycja dotar豉 do Nowej Zelandii. Cook by tym samym drugimi Europejczykiem, kt鏎y ujrza ten l康 (pierwszy by Holender Abel Tasman w 1642 r.). Cook nani鏀 na mapy zarys wybrze篡 wysp (pope軟iaj帷 jedynie drobne b喚dy). Odkry tak瞠 cie郾in oddzielaj帷 Wysp P馧nocn od Po逝dniowej, kt鏎ej Tasman nie zauwa篡.

Nast瘼nie Cook kontynuowa podr騜 na zach鏚. Obra za cel Ziemi Van Diemena (obecnie Tasmania), aby sprawdzi, czy nie jest ona rzekomym po逝dniowym kontynentem. Jednak statek zosta zniesiony bardziej na p馧noc, docieraj帷 do nieznanego l康u, w miejscu, kt鏎e obecnie jest cz窷ci po逝dniowowschodniego wybrze瘸 Australii. By這 to (wed逝g dziennika pok豉dowego) 19 kwietnia 1770 r. Cook nie uwzgl璠ni jednak poprawek w czasie, gdy przekracza 180 po逝dnik, a wi璚 prawdziw dat by 20 kwietnia. Punktem wybrze瘸 do kt鏎ego dotar "Endeavour" by造 obecne miasta Orbost i Mallacoota w stanie Wiktoria. Cook nada temu miejscu nazw Point Hicks.


Trasa trzech ekspedycji Cook'a

Ekspedycja p造n窸a wzd逝 wybrze瘸 na p馧noc nie trac帷 ziemi z oczu. Tydzie p騧niej dotar豉 do d逝giej zatoki wcinaj帷ej si w g陰b l康u, kt鏎 nazwano Zatok Botaniczn (w obr瑿ie dzisiejszego Sydney) na cze嗆 odkry jakich dokonali botanicy ze statku: Banks, Solander i Spoering.

Miejsce zosta這 oznaczone jako odpowiednie dla przysz貫go brytyjskiego osadnictwa. Gdy jednak 18 lat p騧niej kapitan Arthur Phillip przyp造n掖 tu, by za這篡 pierwsz koloni karn, okaza這 si, 瞠 miejsce to nie nadaje si dla osadnik闚 i daleko odbiega od wygl康u, jaki zostawi Cook. Philllip pop造n掖 nieco dalej na p馧noc, do zatoki, kt鏎 Cook nazwa Port Jackson, a nad kt鏎 obecnie le篡 centrum Sydney.

Cz這nkowie ekspedycji zebrali pierwsze opisy australijskiej flory i fauny. Dosz這 tak瞠 do pierwszych kontakt闚 z tubylcami tj. Aborygenami. Pierwsi z nich zachowywali si w mniemaniu cz這nk闚 za這gi bardzo dziwnie, bo ca趾owicie zignorowali dary jakie przekazali im Anglicy. Kontakt nie by bynajmniej pokojowy, Anglicy zacz瘭i strzela nad g這wami tubylc闚. Jeden zosta zraniony. W odpowiedzi na to z pobliskiej wioski nadbiegli inni Aborygeni i zacz瘭i ciska w Anglik闚 oszczepami.

Podr騜 dalej odbywa豉 si w kierunku p馧nocnym. W dalszym ci庵u kre郵ono na mapach lini wybrze瘸, a do chwili, gdy statek natkn掖 si na Wielk Raf Koralow. 11 czerwca 1770 r. "Endeavour" zosta powa積ie uszkodzony. Dla dokonania naprawy zosta on wprowadzony w uj軼ie rzeki (Endeavour w pobli簑 obecnego Cooktown). W mi璠zyczasie Joseph Banks, Herman Spoering i Daniel Solander zebrali pierwsze okazy australijskiej ro郵inno軼i. Kontakty z miejscowymi mieszka鎍ami mia造 najcz窷ciej charakter pokojowy. Z miejscowego j瞛yka zaczerpni皻o tak瞠 nazw dla dziwnego stworzenia, kt鏎e porusza這 si skacz帷. Anglicy nazwali je "kangaroo" od guugu-yimidhirr jak nazywali Aborygeni kangura szarego.

Kiedy uszkodzenia naprawiono, po瞠glowano w stron obecnego p馧wyspu Jork a nast瘼nie przez cie郾in Torresa pomi璠zy Australi a Now Gwine na zach鏚.


Mapa Nowej Fundlandii sporz康zona przez Cooka

Jak do tej pory Cook nie straci ani jednego cz這wieka, kt鏎y umar豚y na szkorbut. By這 to niezwyk造m osi庵ni璚iem w czasach, gdy dieta marynarzy opiera豉 si g堯wnie na solonej wieprzowinie i sucharach. Sta這 si tak dzi瘯i temu, 瞠 kapitan nakaza zabranie na pok豉d (pr鏂z zaopatrywania si w miejscach postoju wszelkiej 鈍ie瞠j ro郵inno軼i) kilkunastu beczek kiszonej kapusty, kt鏎 karmiono marynarzy) co da這 dobre rezultaty. Nie unikni皻o jednak innych chor鏏, poniewa postanowiono wp造n望 do Batawii na Jawie (stolica Holenderskich Indii Wschodnich). Batawia by豉 znana w tym czasie jako ognisko chor鏏 tropikalnych od malarii poczynaj帷 na tyfusie ko鎍z帷. Za這ga "Endeavoura" bole郾ie si o tym przekona豉. Choroby zabi造 du膨 cz窷 marynarzy oraz: Tupaia - wyspiarza z Tahiti, kt鏎y s逝篡 jako t逝macz, fi雟kiego sekretarza Banksa, drugiego botanika wyprawy Hermana Spoeringa, astronoma Charlesa Greena i rysownika Sydneya Parkinsona. Cook na cze嗆 Spoeringa nazwa jedn z wysp w pobli簑 Nowej Zelandii jego imieniem.

Dziennik pok豉dowy Cooka

Dzienniki Cooka zosta造 opublikowane po jego powrocie z podr騜y przynosz帷 mu znaczny rozg這s, jakkolwiek wi瘯sz s豉w zdoby Joseph Banks. W przeciwie雟twie do Cooka by on arystokrat oraz cz這wiekiem ustosunkowanym; Banks nie lubi by anonimowy i nie grzeszy skromno軼i. Pr鏏owa nawet przej望 dow鏚ztwo nad drug podr騜 przygotowywan przez Cooka, ale sam zrezygnowa zanim podr騜 ta si rozpocz窸a.
Druga podr騜 (1772-1775)

Kr鏊ewskie Towarzystwo Naukowe zleci這 Cookowi ponowne poszukiwania mitycznej "Terra Australis", kt鏎ej nie uda這 si odkry w czasie pierwszej podr騜y. Poniewa Cook op造waj帷 Now Zelandi udowodni 瞠 nie jest ona cz窷ci 瘸dnego wi瘯szego l康u, przypuszczano, 瞠 "Terra Australis" le篡 bardziej na po逝dnie od pierwszej trasy ekspedycji.

Tym razem w sk豉d ekspedycji wchodzi造 dwa okr皻y HMS "Resolution" pod dow鏚ztwem Cooka i HMS "Adventure" z Tobiasem Furneaux. Wyprawa posuwa豉 si teraz po bardzo wysokich szeroko軼iach geograficznych i jako pierwsza 17 stycznia 1773 r. przekroczy豉 po逝dniowe ko這 podbiegunowe, docieraj帷 do 71 stopnia szeroko軼i geograficznej po逝dniowej. Odkryto m.in. wyspy: P責. Georgi i P責. Sandwich. Podr騜 w arktycznej mgle i huraganowych wiatrach, minusowych temperaturach, by豉 bardzo trudna.

Statki Cooka Resolution i Adventure na Tahiti,
mal. W. Hodges

Dosz這 nawet do tego 瞠 "Resolution" i "Adventure" ca趾owicie straci造 ze sob kontakt. Furneaux w takiej sytuacji pod捫y w stron Nowej Zelandii, gdzie straci wi瘯sz cz窷 swojej za這gi w walce z Maorysami, a nast瘼nie postanowi wraca do Anglii. W mi璠zyczasie Cook dalej bada Antarktyd (a raczej jej okolice bo samego l康u nigdy nie ujrza). Jednak w takich warunkach podr騜 dla XVIII-wiecznego statku by豉 przedsi瞝zi璚iem prawie niemo磧iwym. Cook w ko鎍u podda si i pop造n掖 na Tahiti w celu uzupe軟ienia zapas闚.

W czasie podr騜y powrotnej l康owano na Wyspach Przyjacielskich, Wyspie Wielkanocnej oraz na Nowych Hebrydach. Podr騜 ta udowodni豉 ostatecznie, 瞠 "Terra Australis" jest tylko naukow mrzonk. Wa積 cz窷ci wyprawy by這 natomiast dowiedzenie przydatno軼i dopiero co skonstruowanego chronometru, kt鏎y s逝篡 do dok豉dnego wyznaczania d逝go軼i geograficznej.

Po tej podr騜y Cook otrzyma honorow emerytur z Royal Navy. Ale cz這wiek, kt鏎y tak kocha morze nie m鏬 wytrzyma spokojnego 篡cia emeryta. Chcia odby trzeci podr騜, tym razem w celu odnalezienia przej軼ia p馧nocnozachodniego z Atlantyku na Pacyfik.

Trzecia podr騜 (1776-1779)
Na swoj trzeci i ostatni podr騜 Cook wyruszy na statku Discovery w lipcu 1776 r., towarzyszy mu na okr璚ie Resolution kapitan Charles Clerke. Brytyjczycy op造n瘭i najpierw Przyl康ek Dobrej Nadziei nast瘼nie wp造n瘭i na Pacyfik w rejonie Nowej Zelandii, p騧niej dotarli do Tahiti (wysadzili tu z powrotem Omaia - tubylca, kt鏎e zabrano z tych wysp w czasie poprzedniej wyprawy). W 1778 r. zobaczyli Hawaje, na kt鏎ych wyl康owano w styczniu 1778 r. w zatoce Waimea (obecnie Kaui). Hawaje zosta造 w闚czas nazwane Wyspami Sandwich na cze嗆 pierwszego Lorda Admiralicji - Czwartego Earla Sandwich.

Nast瘼nym celem ekspedycji by這 p馧nocno-zachodnie wybrze瞠 Ameryki P馧nocnej, dotychczas s豉bo zbadane. 7 marca 1778 r. dostrze穎no brzegi obecnego stanu Oregon na szeroko軼i geograficznej 4433'N, jednak mglista i sztormowa pogoda utrudnia豉 l康owanie. G堯wnym problemem Cooka sta這 si znalezienie zatoki odpowiedniej do zakotwiczenia i uzupe軟ienia zapas闚 wody i 篡wno軼i oraz naprawienia uszkodze okr皻闚. Kapitan mia nadziej 瞠 znajdzie tak zatok w miejscu, kt鏎ego pocz徠kiem by cypel na szeroko軼i 4815'N, jednak wkr鏒ce Cook stwierdzi, 瞠 zatoka by豉 zbyt ma豉 jako schronienie dla wyprawy i nada jedynie imi pobliskiemu punktowi - Przyl康ek Flattery (w tym miejscu zaczyna si cie郾ina Juan de Fuca oddzielaj帷a od l康u sta貫go wysp Vancouver). Przez nast瘼ny tydzie wyczerpani 瞠glarze nie mogli si nawet zbli篡 do l康u ze wzgl璠u na silne wiatry. Kiedy ze statk闚 ponownie ujrzano lini brzegow 29 marca zobaczono silnie zalesion wysp Vancouver, kt鏎 Cook wzi掖 za cz窷 sta貫go l康u. Do zakotwiczenia wybrano zatoczk o nazwie Ship Cove w Cie郾inie Kr鏊a Jerzego (obecnie Resolution Cove w Cie郾inie Nootka). W miejscu tym przebywano prawie miesi帷. Dobrze uk豉da豉 si wsp馧praca z mieszka鎍ami tych ziem (Nootkami), kt鏎ych twarze i cia豉 zdobi造 liczne tatua瞠. Nootkowie posiadali umiej皻no嗆 budowania 這dzi canoe i bogato rze嬌ionych d逝gich, drewnianych chat. Brytyjczycy zakupili tak瞠 u nich du瞠 ilo軼i sk鏎, g堯wnie z wydr morskich.

U krajowc闚 dostrze穎no tak瞠 przedmioty (srebrne 造瞠czki, 瞠lazne narz璠zia), kt鏎e wskazywa造 na ich wcze郾iejsze kontakty z Europejczykami (prawdopodobnie z Hiszpanami z po逝dnia, z Rosjanami z p馧nocy albo z kupcami z Kompanii Zatoki Hudso雟kiej). W latach 1774-1775 mog豉 dotrze tu jedna z wypraw hiszpa雟kich pod dow鏚ztwem Juana P廨eza Hern嫕deza. Hiszpanie, kt鏎zy obawiali si brytyjskiej obecno軼i na zachodnim wybrze簑 Pacyfiku wydali nawet rozkazy wicekr鏊owi Nowej Hiszpanii (Meksyku), aby ten podj掖 wszelkie kroki zmierzaj帷e do przeszkodzenia ekspedycji Cooka. Wicekr鏊 jednak zwleka z wykonaniem tych dyspozycji i pierwsze hiszpa雟kie statki wyruszy造 na poszukiwanie Cooka dopiero w 1779 r.

26 kwietnia 1778 r. brytyjskie okr皻y uda造 si z Nootki na p馧noc. Z豉 pogoda znowu zmusi豉 je do oddalenia si od l康u, kt鏎y zobaczyli dopiero b璠帷 na wodach granicz帷ych z Alask. Cook ci庵le 瞠glowa wzd逝 linii brzegowej, kt鏎a z czasem stawa豉 si coraz bardziej postrz瘼iona i nieprzyjazna, a wreszcie zacz窸a gwa速ownie zakr璚a na zach鏚. Kiedy op造ni皻o prawie ca造 p馧wysep i przep造ni皻o przez Cie郾in Beringa zamierzano 瞠glowa na wsch鏚 wzd逝 p馧nocnej linii brzegowej kontynentu ameryka雟kiego. Jednak ogromne masy lodu i trudno軼i w 瞠gludze po Oceanie Arktycznym zmusi造 Cooka do powrotu na po逝dnie.

U Cooka zasz造 w tym okresie zmiany charakterologiczne. Sta si ostry dla za這gi, wymagaj帷y, a tak瞠 coraz bardziej zdenerwowany. Zacz掖 cierpie na wrzody 穎陰dka. By r闚nie niekonsekwentny w swoich zachowaniach (m.in. zmusza marynarzy, aby jedli mi瘰o mors闚, co jego zdaniem, mia這 zapobiec szkorbutowi).

妃ier Jamesa Cooka

W 1779 r. Cook wr鏂i na Hawaje. 14 lutego 1779 r. w zatoce Kealakekua, kilku Hawajczyk闚 ukrad這 jedn z 這dzi okr皻owych. Zazwyczaj w takich sytuacjach post瘼owano w ten spos鏏, 瞠 brano kilku tubylc闚 jako zak豉dnik闚 a do zwrotu skradzionych rzeczy. Tym razem miano zrobi tak samo, a zak豉dnikiem mia by kr鏊 Hawaj闚 Kalaniopuu. Jednak tym razem na pla篡, w miejscu gdzie Cook wyl康owa, zebra si liczny t逝m tubylc闚. Najpierw w ruch posz造 kamienie, potem strza造 i dzidy. W tej sytuacji wydano rozkaz ostrzelania krajowc闚 z muszkiet闚. Rozp皻a豉 si prawdziwa bitwa, w trakcie kt鏎ej Cook zosta zat逝czony na 鄉ier pa趾ami.

Zgodnie z legend Cook zosta zjedzony. Jednak cz窷 cia豉, ze wzgl璠u na szacunek jakim kapitan cieszy si u wyspiarzy zosta豉 zachowana przez starszyzn i kr鏊a, a p騧niej zwr鏂ona Brytyjczykom, kt鏎zy dokonali oficjalnego poch闚ku na morzu. Dowodzenie ekspedycj przej掖 Clerke. "Resolution" i "Discovery" wr鏂i造 do Anglii w 1780 r.

Cook podczas swojej trzeciej wyprawy dosta zadanie prawie niemo磧iwe do wykonania, europejscy geografowie upierali si, 瞠 l鏚 nie stanowi wi瘯szej przeszkody w letniej porze w rejonach arktycznych. Pomimo trudnych warunk闚 zdo豉 on nanie嗆 na mapy lini brzegow od G鏎y 安. Eliasza do Cie郾iny Beringa i poza ni. Jednak przebycie tzw. Przej軼ia P馧nocno-Zachodniego pomi璠zy oceanami okaza這 si by ponad si造 osiemnastowiecznych drewnianych statk闚 korzystaj帷ych wy陰cznie z si造 wiatru.


Pomnik Jamesa Cook' a w Nowej Zelandii

Spu軼izna Cooka

James Cook w czasie jedenastu lat 瞠glowania po Pacyfiku wni鏀 olbrzymi wk豉d w poznanie naszego globu. Najwi瘯szym osi庵ni璚iem by這 sporz康zenie dok豉dnych map tych obszar闚, w niekt鏎ych przypadkach tak doskona造ch, 瞠 by造 w u篡ciu do niedawna. Opr鏂z osi庵ni耩 kartograficznych na konto ekspedycji nale篡 wpisa liczne odkrycia przyrodnicze (nowe gatunki zwierz徠 i ro郵in); spotkano tak瞠 nowe ludy takie jak Aborygeni i Aleuci.

Uczniowie Cooka

Wiele os鏏, kt鏎e zrobi這 karier w marynarce brytyjskiej uczy這 si 瞠glarskiego rzemios豉 od Cooka. Byli to m.in. William Bligh - kapitan HMS Bounty, kt鏎y pop造n掖 na Tahiti w 1787 r. w celu przywiezienia sadzonek drzewa chlebowego, George Vancouver - badacz zach. wybrze瘸 Ameryki P軟. w latach 1791 do 1794, George Dixon - uczestnik trzeciej podr騜y Cooka, kt鏎y p騧niej poprowadzi w豉sn wypraw.

Ciekawostki na temat kapitana Jamesa Cooka:
* James Cook by jednym z pierwszych dow鏚c闚, kt鏎y rozumia rol w豉軼iwego 篡wienia dla prze篡cia za這gi, a co najwa積iejsze potrafi wprowadzi w 篡cie racjonaln diet chroni帷 marynarzy przed szkorbutem. Dotychczas z wypraw wraca豉 z zasady mniej ni po這wa za這gi, a od szkorbutu gin窸o znacznie wi璚ej marynarzy ni w wyniku jakichkolwiek dzia豉 wojennych czy kaperskich. Natomiast kuchnia na statkach Cooka by豉 zaopatrywana w owoce, warzywa i ... kiszon kapust.
* Cook, poza piel璕nacj 穎陰dk闚 swoich podw豉dnych, dba tak瞠 o higien na pok豉dzie. Wprowadzi codzienne k徙iele, kaza wietrzy po軼iel i odzie raz w tygodniu oraz regularnie poddawa statek dezynfekcji. Te 鈔odki zapobiegawcze znacznie wp造n窸y na jako嗆 zdrowia marynarzy. Jednak瞠 oficjalnie przyj皻o je dopiero w 1795 roku.
* Na pok豉dzie "Endeavour" znajdowa造 si 94 osoby, w tym za這ga liczy豉 55 os鏏, kadra oficerska - 14, 12 marynarzy piechoty morskiej - stanowi這 obron, 1 astronom i 9 „d瞠ntelmen闚” na dob鏎, na kt鏎ych Cook nie mia wp造wu. Opr鏂z tego na pok豉dzie by造: dwa charty, trzy koty, siedem owiec, cztery 鈍inie, dwana軼ie kur oraz s造nna koza, kt鏎a zas逝篡豉 si ju wtedy w wielu wyprawach swoimi rogami, gdy wyprasza豉 namolnych go軼i na sw鎩 spos鏏, ub鏚連zy ich nielito軼iwie.
* James Cook odby swoj pierwsz podr騜 na okr璚ie zwanym "Endeavour" (pierwotna nazwa brzmia豉 "Perl of Pembroke"). By on pocz徠kowo przeznaczony do przewozu w璕la do port闚 le膨cych na brytyjskim wybrze簑. Zbudowany zosta w Withby w hrabstwie Yorkshire. Inne okr皻y Cooka to: "Resolution", "Adventure" i "Discovery".
* Jedna z ma造ch wysp w zatoce Dusky Bay na Wyspie Po逝dniowej nazywa si "Indian Island". Geneza tej nazwy zosta豉 wyja郾iona w dzienniku podr騜y Jerzego Forstera, uczestnika drugiej wyprawy Cooka. Ot騜 w dniu 26 marca 1773 roku statek "Endeavour" wp造n掖 do Dusky Bay po 123 dniach przebywania z dala od l康u. Uradowani marynarze pocz徠kowo my郵eli, 瞠 zatoka jest bezludna, zacz皻o karczowa drzewa z my郵 o d逝窺zym pobycie. Byli zachwyceni przyrod. W czasie dalszej penetracji odn鏬 zatoki spotkali grup tuziemc闚 i nawi您ali z nimi przyjazne kontakty. W owych czasach wszystkich mieszka鎍闚 Indii, Indonezji i ca貫j Oceanii, a wi璚 i Nowej Zelandii, nazywano Indianami. St康 ta dziwna nazwa ma貫j wyspy w Dusky Bay, gdzie za這ga Cooka zetkn窸a si z Maorysami.
* Pierwsze pieni康ze pojawi造 si w Nowej Zelandii w 1770 roku. W tym to roku James Cook wr璚zy Maorysom z okolic Zatoki Kr鏊owej Charlotty na Wyspie Po逝dniowej (Queen Charlotte Sound) srebrn trzypens闚k jako prezent, razem z paciorkami, szkie趾ami i lusterkami. Inne 廝鏚豉 podaj, 瞠 mia這 to miejsce w Dusky Bay (Fiordland, drugi koniec Wyspy Po逝dniowej) w 1773 w czasie drugiej podr騜y Cooka. Dodaj tak瞠, 瞠 nie by造 to prawdziwe pieni康ze, ale poz豉cane kr捫ki blaszane z wizerunkiem kr鏊a, specjalnie na ten cel produkowane przez organizator闚 wypraw zamorskich.
* Podczas drugiej podr騜y Jamesa Cooka po raz pierwszy na 鈍iecie u篡ty zosta specjalny zegar o nazwie chronometr.


Chronometr kapitana J. Cooka - k 1, kopia h 4,
Lacrum Kendall, 1769, Londyn


Chronometr - specjalny zegar, cechuj帷y si bardzo du膨 dok豉dno軼i. Zosta skonstruowany w 1759 przez angielskiego stolarza Johna Harrisona. Chronometr zosta po raz pierwszy u篡ty w czasie drugiej podr騜y Jamesa Cooka.

W nawigacji stosowane s chronometry mechaniczne z mechanizmem balansowym, o nap璠zie spr篹ynowym. Posiadaj mocn obudow, aby wytrzymywa dzia豉nie zmiennych warunk闚 morskich.

Chronometry s umieszczane w drewnianych skrzynkach, a nast瘼nie zawiesza si je na specjalnym mocowaniu w pozycji poziomej, aby nie dochodzi這 do b喚d闚 pomiarowych. B陰d wskaza chronometru - liczba sekund, o kt鏎 przyspiesza lub sp騧nia si w czasie doby, nazywana jest dziennym ruchem lub chodem chronometru. Ustawiany jest najcz窷ciej na czas Greenwich, a nast瘼nie nie przestawia si go na czas aktualny w miejscu po這瞠nia, lecz r騜nice czasu z odpowiednim znakiem zapisuje si w dzienniku chronometru. Znajomo嗆 dok豉dnego czasu jest niezb璠na przy stosowaniu astronawigacji.


Chronometr - John Harrison, 1759,
Harrison Marine


W konstrukcji chronometru zastosowano szereg nowych rozwi您a. Specjalny b瑿en o zmiennej 鈔ednicy, na kt鏎y nawini皻a jest spr篹yna, kompensuj帷y spadek si造 naci庵u towarzysz帷y odwijaniu spr篹yny. Zastosowano te nowy rodzaj wychwytu i zamocowania balansu mniej wra磧iwych na drgania z mechanizmem balansowym specjalnej konstrukcji (bimetaliczny w這s balansu kompensuj帷y zmiany temperatury).

Obecnie wobec mo磧iwo軼i korzystania z dok豉dnych zegar闚 elektronicznych i radiowych sygna堯w czasu oraz nowoczesnych system闚 nawigacyjnych chronometry wysz造 z powszechnego u篡cia. Stosowane s jednak nadal na okr皻ach jako rezerwowy czasomierz, nieczu造 na dzia豉nie impulsu elektromagnetycznego.

Zastosowanie chronometru w nawigacji morskiej
W nawigacji dawniej mia zastosowanie chronometr okr皻owy. Tradycyjny chronometr okr皻owy sk豉da si z w豉軼iwego zegara w antymagnetycznej obudowie, zawieszonego w 這簑 Cardana wewn徠rz drewnianej skrzynki, chroni帷ej go dodatkowo przed wp造wem otoczenia.

Dzienny ch鏚 chronometru by zapisywany w specjalnej ksi捫ce i uwzgl璠niany przy obliczeniach nawigacyjnych, jako 瞠 w nawigacji nawet kilku sekundowe odchylenie czasu powoduje b陰d rz璠u dziesi徠k闚 mil morskich.

Obecnie tradycyjne chronometry mechaniczne zosta造 wyparte przez chronometry elektroniczne oraz nawigacj satelitarn.

廝鏚這: Wikipedia / Roman Antoszewski, "Zbi鏎 wiadomo軼i niezwyk造ch"


Dost瘼no嗆: produkt dost瘼ny




 |  Strona g堯wna  |  Nowo軼i  |  O firmie  |  Regulamin  |  Aktualny stan koszyka  |  Kontakt  | 
oprogramowanie Sklepy internetowe

Sklep numizmatyczny - Polskie i zagraniczne monety kolekcjonerskie, banknoty polimerowe
Monety z這te, monety srebrne, monety Kanonizacja Jana Paw豉 II, monety okolicznociowe 5 z
Numizmatyka: Z這to lokacyjne: Z這te sztabki: Abonament numizmatyczny 2015
Skarby Stanis豉wa Augusta, Kanonizacja Jan Pawe II
Sitemap